I. Czym jest upadłość konsumencka?
Upadłość konsumencka jest postępowaniem toczącym się przed sądem rejonowym. Upadłość służy maksymalnemu zaspokojeniu wierzycieli. Postępowanie należy prowadzić również tak, aby umożliwić umorzenie zobowiązań dłużnika. Upraszczając, upadłość konsumencka służy oddłużeniu dłużnika.
II. Dla kogo jest upadłość konsumencka?
Postępowanie upadłościowe może być prowadzone wobec dłużników niewypłacalnych, którzy są osobami nieprowadzącymi działalności gospodarczej.
III. W jaki sposób rozpoczyna się proces upadłości?
Na wniosek dłużnika sąd postanawia o ogłoszeniu upadłości. W szczególnych przypadkach sąd postanawia o ogłoszeniu upadłości na wniosek wierzyciela. Postanowieniem tym sąd wyznacza syndyka masy upadłości, który pełni swoją funkcję do czasu zakończenia postępowania.
IV. Jaka jest rola syndyka w postępowaniu upadłościowym?
Syndyk jest osobą posiadającą licencję doradcy restrukturyzacyjnego, przyznawaną przez Ministra Sprawiedliwości. Syndyk niezwłocznie obejmuje majątek upadłego, zarządza nim, zabezpiecza go przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub zabraniem go przez osoby postronne oraz przystępuje do jego likwidacji. Dłużnik ma obowiązek wskazać i wydać cały swój majątek syndykowi. Majątek ten podlega w toku postępowania likwidacji (w szczególności sprzedaży) w sposób umożliwiający maksymalne zaspokojenie wierzycieli. Syndyk ustala także strukturę zobowiązań dłużnika, prowadzi akta postępowania upadłościowego oraz akta zgłoszeń wierzytelności, sporządza projekt planu spłaty dłużnika lub informację o przesłankach do umorzenia jego zobowiązań. Po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Syndyk dokonuje także innych czynności niezbędnych z punktu widzenia toczącego się postępowania.
V. Jakie obowiązki spoczywają na dłużniku w trakcie postępowania upadłościowego?
Dłużnik ma obowiązek wskazać i wydać cały swój majątek syndykowi, a także udzielać sędziemu – komisarzowi i syndykowi wszelkich potrzebnych wyjaśnień dotyczących swojego majątku. Dłużnik składa dokumenty, oświadczenia, wnioski i informacje niezbędne z punktu widzenia toczącego się postępowania.
VI. Jakie składniki majątku muszą zostać wydane syndykowi?
Dłużnik wydaje cały swój majątek, który podlega egzekucji (np. nieruchomości, pojazdy, istotnej wartości majątek ruchomy, podlegające egzekucji środki pieniężne w gotówce i na rachunkach). Powyższe dotyczy także majątku nabytego w trakcie postępowania upadłościowego (np. wynagrodzenie za pracę i świadczenia emerytalno – rentowe w kwocie podlegającej zajęciu, majątek otrzymany w spadku).
VII. Jakie składniki majątku nie podlegają egzekucji i pozostają do dyspozycji dłużnika?
Ustawa reguluje kwestie związane z ograniczeniem egzekucji z majątku. Nie podlegają egzekucji m.in. podstawowe przedmioty urządzenia domowego, rzeczy osobiste, wynagrodzenie i świadczenia emerytalno – rentowe w kwotach określonych ustawą. Syndyk dokonuje egzekucji z majątku dłużnika w granicach określonych prawem. Wątpliwości co do tego, które z przedmiotów należących do dłużnika podlegają egzekucji rozstrzyga Sędzia – Komisarz.
VIII. Jaka część wynagrodzenia dłużnika podlega egzekucji?
Kwestie potrąceń z wynagrodzenie reguluje w sposób szczegółowy Kodeks pracy. Poniższe nie ma zastosowania dla każdego z przypadków. Pomijając okoliczności szczególne potrącenia mogą być dokonywane w następujących granicach:
1). w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych – do wysokości trzech piątych wynagrodzenia,
2). w razie egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych – do wysokości połowy wynagrodzenia.
Potrącenia, o których mowa nie mogą w sumie przekraczać połowy wynagrodzenia, a łącznie z potrąceniami na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych – trzech piątych wynagrodzenia.
Wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę – przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne.
Świadczenia przysługujące dłużnikowi z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych podlegają egzekucji w 100%. Świadczenia pieniężne z Funduszu Świadczeń Socjalnych nie są wynagrodzeniem za pracę i nie mogą być uwzględniane przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia, w tym nie podlegają wliczaniu do kwoty wolnej od potrąceń w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy (Wyrok WSA w Bydgoszczy z 27.02.2018 r., II SA/Bd 1181/17, LEX nr 2467333).
Przepisy Kodeksu pracy dotyczące potrąceń z wynagrodzenia za pracę oraz kwot wolnych od potrąceń stosuje się odpowiednio do wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania albo stanowiących jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną – np. do wynagrodzenia z umów zlecenia.
IX. Jaka część świadczeń emerytalno - rentowych dłużnika podlega egzekucji?
Kwestie potrąceń ze świadczeń emerytalno – rentowych reguluje w sposób szczegółowy Ustawa o emeryturach i rentach z funduszu świadczeń socjalnych. Poniższe nie ma zastosowania dla każdego z przypadków. Pomijając okoliczności szczególne potrącenia mogą być dokonywane w następujących granicach:
1). z tytułu świadczeń alimentacyjnych – do wysokości 60% świadczenia;
2). z tytułu należności egzekwowanych związanych z:
a). odpłatnością za pobyt w domach pomocy społecznej,
b). odpłatnością za pobyt w zakładach opiekuńczo-leczniczych,
c). odpłatnością za pobyt w zakładach pielęgnacyjno – opiekuńczych
– do wysokości 50% świadczenia;
3). z tytułu innych egzekwowanych należności – do wysokości 25% świadczenia.
Kwota emerytury i renty wolna od egzekucji i potrąceń wynosi:
1). 500 zł – przy potrącaniu należności alimentacyjnych;
2). 825 zł – przy potrącaniu należności innych niż należności alimentacyjne wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi.
X. Czego dłużnikowi nie wolno robić po ogłoszeniu upadłości?
Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. W skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego, z wyjątkami. Z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania z mienia wchodzącego do masy upadłości i rozporządzania nim. Czynności prawne upadłego dotyczące mienia wchodzącego do masy upadłości są nieważne.
Przykładem czynności niedozwolonych po dniu ogłoszenia upadłości są:
1). Sprzedaż lub darowanie majątku wchodzącego w skład masy upadłości (nieruchomości, pojazdy, ruchomości i inne);
2). Zaciąganie pożyczek i kredytów;
3). Zbycie całości lub części spadku lub udziału spadkowego, a także czynność rozporządzająca udziałem w przedmiocie należącym do spadku, jak i zgoda na rozporządzanie tym udziałem przez innego spadkobiercę.
XI. Jak przebiega postępowanie upadłościowe?
Postępowanie upadłościowe rozpoczyna się w momencie wydania przez Sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Wyznaczony syndyk niezwłocznie kontaktuje się z dłużnikiem i przystępuje do swoich czynności. Syndyk przede wszystkim weryfikuje informacje zawarte we wniosku o ogłoszenie upadłości, dokonuje zajęcia majątku dłużnika i przystępuje do jego likwidacji. W toku postępowania syndyk ustala strukturę zobowiązań i prowadzi szereg innych czynności bez aktywnego udziału dłużnika. Po zakończeniu likwidacji majątku syndyk przystępuje do sporządzenia projektu planu spłaty lub informacji, że zachodzą przesłanki do umorzenia zobowiązań dłużnika bez ustalania planu spłaty. Zarówno dłużnik jak i wierzyciele mają możliwość do wypowiedzenia się (w wyznaczonym przez syndyka terminie) na temat projektu/informacji o których mowa wyżej. Syndyk składa do akt postępowania stanowiska dłużnika oraz wierzycieli wraz ze sporządzonym projektem/informacją. Postanowienie kończące postępowanie Sąd wydaje na rozprawie lub na posiedeniu niejawnym. Na posiedzenie Sądu w przedmiocie ustalenia planu spłaty wzywany jest dłużnik, często syndyk. O terminie i miejscu posiedzenia zawiadamiani są także wierzyciele. Na posiedzeniu w przedmiocie ustalenia planu spłaty Sąd może wysłuchać dłużnika, syndyka oraz wierzycieli. Uprawomocnienie się postanowienia o ustaleniu planu spłaty lub umorzeniu zobowiązań bez ustalania planu spłaty oznacza zakończenie postępowania.
XII. Jakie są możliwości zakończenia postępowania upadłościowego?
Postępowanie upadłościowe może zakończyć się ustaleniem planu spłaty dłużnika lub (w szczególnych przypadkach) postanowieniem o umorzeniu jego zobowiązań. Plan spłaty ustala się na okres nie dłuższy niż 36 miesięcy, chyba że Sąd postanowi, iż dłużnik istotnie zwiększył stopień swojej niewypłacalności wskutek rażącego niedbalstwa. W takim przypadku plan spłaty może zostać ustalony na okres 84 miesięcy. Podczas wykonywania planu spłaty dłużnik dokonuje spłat swoich zobowiązań w sposób określony postanowieniem. Rata planu spłaty określana jest przez Sąd, a wpływ na jej wysokość ma sytuaja majątkowa i osobista dłużnika, możliwości zarobkowe (także hipotetyczne), wysokość i struktura uzasadnionych wydatków związanych z utrzymaniem i inne czynniki.